Spinnenorchis

Sinds twee weken zijn er bloeiende orchideeën in Trémolat. Dit is de eerste, een Spinnenorchis (Ophrys aranifera). Een klein plantje, geelgroen, 10 of 20 cm hoog. Je trapt er makkelijk op als je hem zoekt.

Op de fluwelige lip zit een lichtere vlek, de spiegel, die maakt dat hij een beetje op een spin lijkt. Tenminste, dat vinden wij mensen; sommige bijen zijn ervan overtuigd dat het een andere bij is die op een groene bloem zit. Hij heeft zelfs ogen!

Reuzenpaardestaart

Sinds honderd miljoen jaar geleden is er veel veranderd, maar niet deze vreemde wezens.

Dit zijn de sporendragers van de Reuzenpaardestaart (Equisetum telmateia). Gedurende het Krijt waren er al verschillende soorten vaatplanten. (Niet hier in de Dordogne; het grootste deel van het huidige Frankrijk lag beneden zeeniveau.) De meeste daarvan zijn net zo als de dinosauriërs uitgestorven, of tenminste ernstig veranderd. Maar niet de equisetumfamilie. Vandaag de dag zijn er paardestaarten te vinden die er bijna net zo uitzien als hun voorouders.

De sporendragers van de reuzenpaardestaart hebben geen chlorofyl. Later dit voorjaar verschijnen de groene, vegetatieve stengels van de plant.

Paarse Schubwortel

Paarse plekken onder de populieren ... wat is dat?

Een massa bloemen tussen de dode bladeren, dat is de Paarse Schubwortel (Lathraea clandestina). Een parasiet die leeft op de wortels van de populier. Een ondergrondse plant, alleen de bloemen zijn zichtbaar, en, soms, de uiteinden van witte takken die boven de grond uitkomen. Tussen de witte schubben komen de bloemknoppen tevoorschijn.

Processierupsen

Nu gaan de Dennenprocessierupsen (Thaumetopoea pytiocampa) aan de zwerf. Ze verlaten de suikerspin hoog in een denneboom waar ze overwinterd hebben en gaan in optocht naar beneden.

Langzaam gaat de processie verder totdat hij een plek bereikt heeft waar de aarde los en door de zon verwarmd is. Daar kruipen de processierupsen bij elkaar en graven zich met ritmische bewegingen in om zich te verpoppen.

Moet je als insect intelligent zijn voor zulk ingewikkeld sociaal gedrag? Niet als je je aan een aantal simpele regels houdt, zoals:

(1) Als de dagen lengen en het warmer wordt verlaat je je nest en ga je naar beneden.
(2) Hou je vast aan de staart van een collega.
(3) Als je geen onbezette staart kunt vinden, dan loop je naar een plek waar de grond beter ruikt, warmer en losser.
(4) Als je geen plek meer kunt vinden die beter ruikt, dan stop je met lopen en ga je ritmische zijwaartse bewegingen maken.
(5) Als je een collega ontdekt die ritmische zijwaartse bewegingen maakt ga je dat ook doen, zo dicht mogelijk bij hem of haar in de buurt, zelfs als je daarvoor de staart die je volgde moet loslaten.
(6) Als het donker wordt (omdat je met aarde bedekt bent of omdat de avond valt) hou je op met bewegen.

Nergens over nadenken, geen aanvoerder nodig, geen managementproblemen ...

Speenkruid

We hebben voorjaar nodig ...

... en daar is het Speenkruid (Ranunculus ficaria)!

Veldsla

Vandaag vond ik aan de kant van de weg genoeg groenvoer om een salade van te maken. Het was Veldsla (Valerianella locusta), het wilde nichtje van de veldsla die je bij de groenteboer koopt. Het is makkelijk te vinden, de kleine rozetjes groeien als onkruid in moestuinen en braakliggende akkers, waar de zaden in de herfst kiemen als het kouder wordt. De bladeren kun je alleen in de winter eten, als er in het voorjaar bloemen komen worden ze smakeloos.

Veldsla hoort bij de Valeriaanfamilie die wordt gekenmerkt door de gaffelvormig vertakte stengels. Op de foto is de symmetrie goed te zien.

Korstmossen

De korstmossen hieronder zijn geen mossen maar een samenwerkingsverband tussen een schimmel en groene algen. De schimmel vangt water en mineralen op, en de alg zorgt via fotosynthese voor energierijke voedingsstoffen. Zonder algen kan de schimmel niet leven, maar de alg kan wel zonder schimmel. Omdat ze langzaam groeien kunnen korstmossen de concurrentie met andere planten niet aan, maar ze doen het prima op plekken waar andere planten niet kunnen leven, zoals hier op een tak, of op rotsen. Ze kunnen maanden zonder water, dan schrompelen ze tijdelijk ineen, en hebben genoeg aan de mineralen uit het stof in de lucht of uit de stenen waar ze op groeien.

Voor het gemak deelt men de korstmossen in naar hun vorm. Op de foto hierboven links een vertakt, en rechtsonder een bladvormig kortmos. Een indeling naar het soort schimmel en het soort alg zou logischer zijn, maar erg veel korstmossen zijn nog niet goed beschreven, en misschien zijn er veel meer combinaties van algen en schimmels mogelijk dan we nu weten.

Stukjes die afbreken, knoedeltjes van schimmel met algen, worden makkelijk door de wind verplaatst en beginnen te groeien als ze op een geschikte plek terecht komen. Zo vermenigvuldigen korstmossen zich meestal. De schimmel en de alg kennen ieder afzonderlijk ook een manier van voortplanten waarbij uitwisseling van genetisch materiaal plaatsvindt, net zoals hun verwanten die geen onderdeel van een korstmos zijn. De nieuwe schimmel die uit de schimmelsporen ontstaat moet wel een nieuwe alg vinden om een korstmos te kunnen vormen.